2017/08/04

نياس والشرك في الدعاء

من شرك الصوفية في نوعي الدعاء
-"الدواوين السّتّ" لإبراهيم نياس أنموذجا-

لتناول هذا الأمر جعلت الكلام في تمهيد وسبعة مسائل، كالتالي:
التمهيد وفيه:
أولا: التعريف بإبراهيم نياس.
ثانيا: التعريف بـ"الدواوين السّتّ" له.
ثم المسائل.
أولا: التعريف بإبراهيم نياس
الرجل هو الحاج إبراهيم بن الشيخ الحاج عبد الله (إبراهيم نياس) الكولخي السنغالي لقّب نفسَه بخديم الْمصطفى r، ويَظهَر من ثنايا دواوينه الست أنّ الرجل كان مُحِبًّا لرسول الله r حُبًّا شديدًا، لكِنّه أخطأ طريق المحبة الشرعية للرسول الكريم؛ فغالى فيه مغالاة أخرَجتْه عن دائرة البشرية، وجَعَلتْه يُضفِي عليه خصائص الإله، والله المستعان! كما سيتضح شيءٌ من ذلك. كما أنّ الرّجل مُعجَبٌ بنفسه؛ حيث يُصنّفها حذو المنافحين عن رسول الله r (حسان بن ثابت وغيره من الصحابة) حينًا، وحينًا يُفضّل نفسَه عليه، بل ويُعطِي نفسَه التصريف في الكون (لأنّه رقَى –كما ذكَر تلميذُه- مقام الغوثية الفردية([1])، والتي يَزعمون أنّ أصحابَها يتصرفون في الكون)كما في هذه الأبيات:
عليه صلاة الله ثم سلامُه
تُملّكُنِي التكوينَ، والأمرَ أمرَك
    وقال تلميذُه المعلّق على الدواوين: قوله تُملّكني التكوين إلخ مذ أجاب الله تبارك وتعالى دعاءه؛ فأعطاه كلِمة التكوين حتى قال في بعض أراجيزه: إذا قلتُ: كُنْ، يكُن بلا توان([2]).
  وزعَم أنّ النبِيّ r أذِن له أنْ يُبيّن أنّ السعادة بعد مجيئه مناطةٌ بحبّه، ورؤيته ورؤية خطه، والشقاوة بعكس ذلك، -وكذَب- فقال:
حَلَفتُ يمينًا إنّني لا يُحبّني
سِوى أسْعَدٍ، والعكس في حال بُغضيَا
وقد عَلِم الأقوام أنّي خَدِيمُه
فوَصْلُ حبيبِ الله يُلفَى بوَصليَا
وما قُلتُ قولِي شاطحًا متبجِّحًا
وما مسّنِي سُكرٌ يُغيّبُ عَقلِيَا
وإنّ خطوطي للأنام سعادةٌ
فلَم يَشقَ يومًا مَن رآنِي وخطِّيَا
وما قلتُ هذا دون إذنٍ وإنّنِي
لأكتُمُ سِرًّا لا يُبَاحُ لغيرِيَا
وذا كُلّه من حُبّ سيّدِ مُرْسَلٍ
عليه صلاة الله، ولْتعْلُ شأنِيَا([3]).
مات الرجل في رجب سنة: 1395هـ، في لندن.
ثانيا: التعريف بـ"الدواوين السّتّ" لإبراهيم نياس
أما عن "الدواوين السّتّ" فهو عنوانٌ طبعَتْ عليه دار الفكر ببيروت كتابًا متوسط الحجم([4])، لمؤلفه السنغالي المسمى بالحاج إبراهيم بن الحاج عبد الله الكولخي، ويحتوي على ستة دواوين، هي:
1) ديوان أوثق العرَى في مدح سيّد الوَرى r.
2) ديوان تيسير الوصول إلى حضرة الرسول r .
3) ديوان اكسير السعادات في مدح سيد السادات r .
4) ديوان سَلوَة الشجون في مدح النبي المأمون r .
5) ديوان شِفاء الأسقام في مَدْحِ خير الأنام r .  
6) ديوان مناسك أهل الوداد في مدح خير العباد r.
كلها كما ترى في مدح الرسول الكريم r. لكن الذي ينقص هذه الدواوين هو الأمر الهام الذي لا بد منه فيها؛ ألا وهو التوسط والاعتدال في باب المدح، وعدم الإطراء: قال r: "لا تُطْرُونِي كَمَا أَطْرَت النَّصَارَى ابْنَ مَرْيَمَ؛ فَإِنَّمَا أَنَا عَبْدٌ، فَقُولُوا: عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ"([5]).
وتقع الدواوين في قريبٍ من ثلاثة آلاف بيتٍ([6])، ولَمّا لم أقِف على مَن رَدّ عليه ونبّه على ما فيها، مع عِظَم الرّجل عند القوم وفي بلاد أفريقيا خصوصًا، كالذي عُمِل مع انحرافات البُردة وغيرها، فقد قرأتُ الدواوين، وحصَرتُ الأبيات التي فيها الأخطاء العقدية الفاضحة.
ومؤلف هذه الدواوين يقابل في بعض أبياته نهي الرسول r عن إطرائه –سابق الذكر في الحديث- بالمعارضة والمناقضة، فيقول:
لأنّ رسولَ الله مَدْحٌ وروحُه
فقُل فيه ما قد شِئْتَ لا تَخْتَشِي الإطرا
إذا قُلتَ: عبدُ الله، سيّدُ خَلقِه
لِتنسِب له ما شِئْتَ لا تَخْتَشِي الْكُفرا([7]).
بل بلغ بالمؤلف في هذه الدواوين إلى القول بكلمات الكفر، وهذا ما سيتقرر بهذا البحث المختصر، تحت عنوان: الشرك في نوعي الدعاء في الدواوين الست للكولخي.

أما المسائل السبع فـ:
وإنّ من الغلو وعدم القصد في هذا الباب ما جاء في الدواوين الست لإبراهيم نياسي السنغالي في مديح الرسول r حيث مدحه بالأمور الباطلة، وبما لا يستحقه إلا الله سبحانه
والرجل في هذه الدواوين وقَع فيما نَهى عنه الرسول r؛ فمدحه بالباطل، كما جاوز حدّ الشرع وأفرط وغَلا في المدح، فمِن ذلك:
      وهذه الدواوين فيها من إطراء النبِي r ما الله به عليم، وسأُشير إلى بعض الأبيات هنا:
مِن أبرز الغلو فيه r ما في تيسير الوصول إلى حضرة الرسول:
ألا يا رسول الله وأرفع شكايتِي
إليك، وحالي ما ترى العبدَ سوّدَا
فحاجِيْ وحاجُ المسلمين أحَلتُه
عليك، فطبتَ النفس حُرًّا مُسرْمَدًا([8]).
      وقال:
رَفَعْتُ إلى طه الأمينِ شكايَتِي
ولَم يُلْقَ ذُو شَقْوَى إليه فلَم يُشْكِ([9]).

ثانيًا: في ديوان اكسير السعادات في مدح سيّد السادات r
قال مغاليًا في الناهي عن إطرائه r:
هو العبدُ حقًّا والأنام عَبيدُهُ
فكُنْ لِيَ يا مختارُ، كُنْ لِي لَدَى الْجَدَثْ
وكُنْ لِمُحِبٍّ في الأمور بأسْرِها
أغِثْهُ سريعًا يا كريمُ أغِث أغِث
لَدَى القبر مهما يُسألُ العبْدُ عنكُمُ
فقُلْ: خادمِي، واشْفَع لِحِبِّكَ إذْ بُعِثْ([10]).
ومعلوم أن الاستغاثة هو طلب الغوث الذي هو التخلص من الشدة والنقمة، والعون على الفكاك من الشدائد (ص90 من كتاب الدعاء ومنزلته من العقيدة، للعروسي). وطلبه من غير كائنا من كان شرك.
وقال:
خَديمُك مَلّكْه الْمُلوكَ وأمْرَها
خدِيمُك مَخدُومُ الْمُلوكِ أميرَا([11]).
      وقال:
ألا يا رسولَ الله وجّهتُ وِجهتِي
إليك، فكُنْ لِيَ الدَّهرَ إنْ عارِضٌ عَرَضْ
فلا عُدّةٌ في النائباتِ سواكُمُ
لذا العبدِ، والمطلوبُ ذاتُك والْغَرَضْ([12]).
      وقال:
كفانِي شُرُورَ الجِنّ والإنْسِ مَن نَفى
دُجَى الْبَغْيِ والأسواء بالنّور مُصطفَى
كفانِيَ مَكْرَ الماكرين وكَيْدَهم
كفَى الضُّرّ والبأساء عنِّيَ والْجَفا([13]).
ومعلوم أن الاستعاذة تكون برب الناس وهو رب الفلق من شر ما خلق.
(الاستعاذة: لاذ به ولجأ إليه واعتصم،  وحقيقة معناها الهروب من المخاوف إلى من يعصمك منه).
      وقال الكولخي أيضًا:
أَتَيتُك يا خيرَ البرّية أبْتغِي
مَنالا جَسيمًا مِن جَوَادٍ مُقسِّمِ
وتَعْلَمُ حاجاتِ الْعُبَيدِ جمِيعِها
أَرَانِي اسْتَلمتُ الْكُلّ مِن خَير مُسلِمِ([14]).
      وبعدما بيّن أنّه لَم يَرْجُ مخلوقًا سوى رسول الله r، وأنّه ما له إذا ما حَلّ خَطْبٌ سواه، ناداه بأنّه شَدّ فَقْرُهُ واغترابُه وذِلّتُه، وطَلَبَ منه أنْ يكون له بِغَيبَته في أهليه مُغيثًا، ثم نَفَى أنْ يكونَ له وكيلٌ سواه إنْ لم يتدارَكْهُ، في قوله:
فإنْ لَم تُدارِك في شُؤونِي بعَطفَةٍ
-وحاشاك- ما لِي مِن سِواكَ وَكيلا([15]).
      قلتُ: فأين الله في كُلّ هذه الأمور وسواها؟

ثالثًا: في ديوان: سَلوة الشُجُون في مَدح النّبِيّ الْمأمون r، قال مغاليًا في الناهي عن إطرائه r:
أُنادِي رسولَ الله في كُلّ حالةٍ
إليه مصيرِي فهْوَ قَصدِي ومنهَجُ ([16]).
والنداء: الصياح والرغاء وهو الدعاء بأرفع الصوت بالإجماع، وضده النِّجاء، في كتاب مدارج السالكين: وقد أخبر سبحانه في كتابه أنه ناداه وناجاه، فالنداء من بعد، والنجاء من قرب.
      ويُقرر الكولخي من أخص معتقدات غُلاة الصوفية في رسول الله r، وهي اعتقاد أنه الحاضر الناظر، أي: أنّه حاضرٌ لا يخْلُو مكان أو زمان إلا وهو موجودٌ فيه([17])، فيقول:
أُخاطب خير الناس وهو معِي، وقد
وَجَمتُ وشِعرِي للمقامِ يُشيرُ([18]).
      ومثله في هذا الْمقام ما في ديوانه: (أوثق العرى في مدح سيّد الورى r):
جَعلْتُ رَجائِي في الذي هو حاضري
أبو القاسمِ الْماحي الضّلال وناظِري([19]).
      وقال وهو يُقابل نهي النبِيّ r عن إطرائه بالمعارضة والمناقضة:
لأنّ رسولَ الله مَدْحٌ وروحُه
فقُل فيه ما قد شِئْتَ لا تَخْتَشِي الإطرا
إذا قُلتَ: عبدُ الله، سيّدُ خَلقِه
لِتنسِب له ما شِئْتَ لا تَخْتَشِي الْكُفرا([20]).
      وقال:
عليه صلاةُ الله ثم سلامُه
ألوذُ لِخير الْخلق في الجهر والنجوى([21]).
واللياذة: يكون لطلب جلب الخير.

رابعًا: في ديوان أوثق الْعُرى في مدح سيّد الوَرى r قال مغاليًا في الناهي عن إطرائه r:
دَعَوتُ رسولَ الله مُذْ عمَّنَا الْكَرْبُ
وسيّان في هذاكُمُ الشّرقُ والغربُ([22]).
و(الدعاء: الرغبة إلى الله والتوجه إليه في تحقيق المطلوب أو دفع المكروه والابتهال إليه في ذلك إما بالسؤال أو التذلل والخضوع والرجاء والخوف والطمع). لكن هذا الرجل كما ترى يدعو غير الله ويستغيث به ...

ونادى الرسول r بغوث مُرمِلٍ (فقير)، وذكَر أنه يُرَجّيه، في أبياتٍ ثلاثة بعد الشاهد:
ألا يا رسولَ الله، يا أفضلَ الوَرى
لِتُصلِحْ شؤونِي لم أجدْ عَنْكَ مَعْدِلِ([23]).
   وقال:
هو الْكُلّ منه الْكُلُّ حقًّا ولم أَكُنْ
أُجَسّم معنًى إذْ قصَدْتُ ثناهُ([24]).
   وقال في أنّه لا يَخشَى ولا يَرجُو غير رسول الله r، لا ربّه، كما أنّه في البيت الثالث بعد الشاهد زَعَمَ أنْه لم يَرفَع يومًا إلى غير النبِيّ شَكوَى:
عليه صلاة الله ثم سلامُه
أَكُونُ سِواه لَن أُرَجّى ولَنْ أخْشَى([25]).
   وقال:
فَمِن جُوده الكَونانِ والأمر ثم ما
تعالى، وحُبّ المصطفى رَدْعُ مَن يَسْطُو([26]).
   خامسًا: في ديوان شِفاء الأسقام في مدح خير الأنام r قال مغاليًا في الناهي عن إطرائه r:
حمانِي رسولُ الله مِن كُلّ رامحِ
علَى رَغْمِ غادٍ للبِرَاز ورائِحِ
حمانِي رسولُ الله عَن مَكْرِ ماكِر
وشُؤْمٍ لِذِي شُؤْمٍ، وكُلّ الجوَائِحِ
وسِحرٍ لذِي سِحْرٍ، وعَيْنٍ لِعائِنٍ
فَمَنْ رامَ ضُرِّي قد سَعَى في مصالِحِ([27]).
      وقال ضارعًا في مناداة النبِيّ r ومناجاته لِيَرْحَمَه –على زعمه- ويَنْظُر لحالِه:
أُنادِي حبيبَ الله طه محمدًا
أبا القاسِمِ الْهادِي الْمُقَفّى مناجِيَا
لِتَرحَم خَديْمًا ضارعًا عند بابِك الْـ
ـمُؤَمَّل، يا محمود فانْظُر لحالِيَا([28]).
      ونادَى النبِيّ r وزَعَم أنّه حاضِرٌ سامعٌ، ثم طَلَبَ منه أنْ يُجِيرَه، فقال:
أيَا سيِّدِي خَيْرَ الْوَرى نبِيَّنَا
يقينًا أُناِدي حاضِرِي الدّهْرَ سامِعِي
أجِرْنِي جِوَارًا هاشمِيًّا فَلَم أخَفْ
فلَمْ يَكُ يومًا مَن تَجِرْه بضائِعِ([29]).
   وجَعَلَ خَبَر ثلاث جُمَلِ لا يَفعَلُها إلا الله تعالى (جَعَلَ خبَرها مُحمدًا ... r)، فقال:
وأفَضلُ مَن يُدْعَى لِدَفْعِ نوائِبٍ
وأفْضَلُ مَنْ يُسْدِي العطَا ويُواسِ .. ([30]).
   وزَعَم أنَّه مُنقِذُه مِن كُلّ البليات، فقال:
محمدُ أُنْسِي وَهْوَ كنزِي وملجَئِي
وسِرّي ومِن كُلّ البليات مُنْقِذِي([31]).
   سادسًا: في ديوان مناسك أهل الوداد في مَدح خير العباد r قال مغاليًا في الناهي عن إطرائه r:
فَمِنْ جُودِه الْكَونان والعالَمُ الذي
تَقاصَر حِسٌّ عنه وهْوَ كبيرُ([32]).
   وقال وهو يَزعُم أنّه عُرِج به إلى الله، ولقِي رسولَ الله r يقظة وجهارًا:
جِهارًا لَقِيْتُ المصطفى بِعُرُوجِي
إلى الله مِن ذَا الْكَونِ وقْتَ خروجِي
  إلى أن قال بعده بستة أبياتٍ:
رُجُوعِي مِنَ الْمولَى لأحمدَ نازلا
إلى الملإ الأعلى فُوَيقَ بُرُوجِ
كأنّي بَريد السِّرّ للكُلّ قاذفًا
بِوَقتِ هُبُوطِي مثلَ وقْتِ عُرُوجِي
تلقّاه مِنّي كُلّ رُوحٍ مُجرَّدٍ
صفَا وقْتُهُم والأمر غيرُ مَرِيج([33]).
   وقال:
رأَيتُ رَسولَ الله نَصّ بأنّنِي
سفيرٌ له في الكائنات مُخَلِّص([34]).
   وفي ختام النماذج أقول: إنْ لَم يكُن في هذه النماذج إطراء النبيّ r الْمنهي عنه، والشرك بأنواعه الثلاثة؛ الشرك في توحيد الإلهية (في الدعاء والاستغاثة خصوصًا) وفي الربوبية والأسماء والصفات، فما قرأتُ شركًا في كتاب! أما قائلُه فقد يكون تاب عن ذلك، ومات على غير هذه العقيدة، وأقول فيه كما قال ابن تيمية –رحمه الله- عن سلَفه البكري  الشافعي: «فإنّا بعد معرفة ما جاء به الرسول نعلم بالضرورة أنّه لم يشرع لأمته أنْ تَدْعُوَ أحَدًا من الأموات؛ لا الأنبياء ولا الصالحين ولا غيرهم، لا بلفظ الاستغاثة ولا بغيرها، ولا بلفظ الاستعاذة ولا بغيرها، كما أنّه لم يَشْرَع لأمته السجود لميت ولا لغير ميّتٍ، ونحو ذلك. بل نعلم أنّه نَهى عن كلّ هذه الأمور، وأنّ ذلك مِن الشرك الذي حرّمه الله تعالى ورسولُه، لكن لغلبة الجهل، وقلة العلم بآثار الرّسالة في كثيرٍ من المتأخرين: لم يكن تكفيرهم بذلك حتى يتبين لَهم ما جاء به الرسول r مما يخالفه، ولِهذا ما بيّنْتُ هذه الْمسألة قطّ لِمن يَعرف أصلَ الإسلام إلا تفطّن وقال: هذا أصل دين الإسلام. وكان بعض الأكابر من الشيوخ العارفين مِن أصحابنا يقول: هذا أعظم ما بَيَّنْتَه لنا؛ لِعِلْمِه بأنّ هذا أصلُ الدين. وكان هذا وأمثاله في ناحية أخرى يَدْعُون الأموات ويسألونَهم، ويستجيرون بِهم، ويتضرّعون إليهم، وربما كان ما يفعلونه بالأموات أعظم؛ لأنّهم إنما يقصدون الميت في ضرورة نزَلَتْ بِهم؛ فيدعونه دُعاءَ الْمُضطرّ، راجين قضاء حاجتهم بدعائه، والدعاء به، أو الدعاء عند قبره، بخلاف عبادتِهم الله تعالى ودعائهم إيّاه؛ فإنّهم يَفعلونه في كثيرٍ من الأوقات على وجه العادة والتكلّف، حتى إنّ العدو الخارج عن شريعة الإسلام لَمّا قدم دمشق خرَجُوا يستغيثون بالموتى؛ عند القبور التي يَرْجُون عندها كَشْفَ ضرّهم...»([35]).




معنى المصطلحات الواردة في الأبيات
الدعاء: الرغبة إلى الله والتوجه إليه في تحقيق المطلوب أو دفع المكروه والابتهال إليه في ذلك إما بالسؤال أو التذلل والخضوع والرجاء والخوف والطمع.
الاستعاذة: لاذ به ولجأ إليه واعتصم،  وحقيقة معناها الهروب من المخاوف إلى من يعصمك منه.
الاستجارة: هي طلب دفع الضر والمكاره (قل إني لن يجيرني من الله أحد)
اللياذة: يكون لطلب جلب الخير
الاستغفار: طلب تغطية الذنوب وسترها والعفو عنها.
الشفاعة: الطلب للغير، وهو طلب في تجاوز عن الذنوب والجرائم.
السؤال: طلب الإنسان وأمنياته  (واسألوا الله من فضله)
النداء: الصياح والرغاء وهو الدعاء بأرفع الصوت بالإجماع وضده النّجاء، في كتاب مدارج السالكين: وقد أخبر سبحانه في كتابه أنه ناداه وناجاه، فالنداء من بعد، والنجاء من قرب.
الجؤار: (فإليه يجأرون): رفع الصوت والاستغاثة  ... (إذا هم يجأرون)
الابتهال: الاجتهاد في الدعاء وإخلاصه لله والمبالغة في السؤال، وفي القران  (ثم نبتهل فنجعل لعنة الله على الكاذبين).



([1])  انظر: الدواوين الستّ، ص129.
([2])  انظر: أوثق العرى في مدح سيّد الورى، ص111، البيت مع التعليق، ضمن الدواوين الست.
([3])  قاله في ديوان أوثق الُعرَى، ص116-117.
([4])  انظر: ط/1429هـ. وقد أُلحق بآخر الدواوين الست ديوان سابع له يسمى: نور الحق في مدح الذي جاء بالصدق. (انظر: ص221-243).
([5]) صحيح البخاري: كتاب أحاديث الأنبياء، رقم: 3445.
([6]) 2972 بيتًا.
([7]) سَلوَة الشجون في مدح النبي المأمون r، ص86، ضمن الدواوين الست.
([8]) تيسير الوصول إلى حضرة الرسول، ص10، ضمن الدواوين الست.
([9]) المصدر نفسه، ص22، (ضمن الدواوين الست).
([10]) اكسير السعادات، ص41، (وانظر التعليقات على الأبيات من الحاشية الأولى إلى الخامسة، في الموضع نفسه).
([11]) اكسير السعادات في مدح سيد السادات r، ص47، ضمن الدواوين الست.
([12]) المصدر نفسه، ص53، ضمن الدواوين الست.
([13]) المصدر نفسه، ص58، ضمن الدواوين الست.
([14]) اكسير السعادات في مدح سيد السادات r، ص67، ضمن الدواوين الست.
([15]) اكسير السعادات، ص73، واقرأ ستة أبيات قبل شاهدنا هذا لترَى المعنى المأخوذ منها، ضمن الدواوين الست. (وانظر أيضًا ص41، و42، و43، 49، و61، و70 لتقف على نماذج أخرى من الأبيات التي فيها الإطراء).
([16]) سَلوَة الشجون في مدح النبي المأمون r، ص79، ضمن الدواوين الست.
([17]) انظر: البريلوية عقائد وتاريخ، ص106، للشيخ إحسان إلهي ظهير.
([18]) سَلوَة الشجون في مدح النبي المأمون r، ص82، ضمن الدواوين الست.
([19]) أوثق العرى في مدح سيد الورى r، ص112، ضمن الدواوين الست.
([20]) سَلوَة الشجون في مدح النبي المأمون r، ص86، ضمن الدواوين الست.
([21]) سَلوَة الشجون، ص108، واقرأ للازدياد من هذه الأبيات الغالية، ص87، 88، 95، 103، ثم 106.
([22]) أوثق العرى في مدح سيد الورى r، ص114، ضمن الدواوين الست.
([23]) أوثق العرى، ص121، ضمن الدواوين الست.
([24]) أوثق العرى، ص124، ضمن الدواوين الست.
([25]) أوثق العرى، ص128، ضمن الدواوين الست.
([26]) أوثق العرى في مدح سيد الورى r، ص132، وللازدياد من هذه الأبيات الغالية في هذا الديوان اقرأ، ما جاء في ص111، و112، و118، و119، و122، و123، و134، ضمن الدواوين الست.
([27]) شِفاء الأسقام في مَدْحِ خير الأنام r، ص145 ، ضمن الدواوين الست.
([28]) المصدر نفسه، ص147، ضمن الدواوين الست.
([29]) المصدر نفسه، ص155، ضمن الدواوين الست.
([30]) المصدر نفسه، ص160 (البيت وبيتان بعده، ضمن الدواوين الست).
([31]) شِفاء الأسقام، ص164، وللازدياد من هذه الأبيات الغالية في هذا الديوان اقرأ، ما جاء في ص 140، 147، 151، 162، 164، 167، ضمن الدواوين الست.
([32]) مناسك أهل الوداد في مدح خير العباد r، ص182، ضمن الدواوين الست.
([33]) مناسك أهل الوداد، ص176، ضمن الدواوين الست.
([34]) مناسك أهل الوداد، ص187، وللازدياد من الأبيات الغالية في هذا الديوان وزوائده اقرأ ما في ص، 171، 173، 205، 212، 217، 218 ضمن الدواوين الست.
([35]) الاستغاثة والرد على البكري، (ج2/ص731-732) بتحقيق: محمد بن علي عجال. 

2017/08/03

hudubar jumaa 12 zulkaadah 1438h ta Dr. Salah Albudair daga Masallacin Manzon Allah SAW











HUXUBAR MASALLACIN ANNABI
(صلى الله عليه وسلم)
JUMA'A, 12 /ZULQA'ADAH/1438H
daidai da 04/OGOSXOS/ 2017M




LIMAMI MAI HUXUBA
SHEHI SALAH BN MUHAMMADU ALBUDAIR







TARJAMAR
ABUBAKAR HAMZA
بسم الله الرحمن الرحيم
HUXUBAR FARKO
       Ya ku musulmai …
Duniya kaxan ce, mai qarewa, ni'imar lahira kuma tana da girma, tana wanzuwa,
Ya zo daga Almustaurid bn Shaddad (رضي الله عنه) ya ce: Manzon Allah (صلى الله عليه وسلم) ya ce: "Wallahi! Duniya idan an yi kwatanci da lahira, ba komai ba ce, sai kamar misalin xayanku, ya sanya hannunsa a cikin teku, sai xayanku ya yi dubi da me hannunsa zai koma", Muslim ya rawaito shi.
Don haka, Duniya kamar ruwan da ya maqale ne a yatsar wanda ya nitsar da ita a cikin kogi mai yawan ruwa, Ita kuma lahira ita ce kamar sauran kogin da ruwansa ke maqare, wanda kumfarsa ke hauhawa, tashinsa kuma ke xaukaka,
Ta yaya Mai sakaci zai yi sakaci kan ni'imar lahira, saboda wani abin duniya qasqantacce, wanda kuma an yi kusa a barta, kuma rabuwa da ita ya qarato, kuma babu abinda ya saura daga duniya face tavo mai sharri da wari, da dudduvin ruwa mai gauraye, da ababen firgici na xaukar izina, da uqubobi masu wanzuwa, da fitintinu yanki- yanki, da jeruwan musibu masu tsanani, da sakacin mutanen qarshe, da qarancin mataimaka, cikin rayuwar da ta cakuxa da gauraye, wanda ke haxe da zogi da raxaxi.

Sai ku ji tsoron Allah da taqawa –Ya ku bayin Allah- saboda mutuwa an qulla ta a goshinku, duniya kuma ana nannaxe ta, ta bayanku, kuma sau-dayawa rauni ya kan yi kisa, kuma tuntuve na iya halakarwa, kuma sau-dayawa kalma tana halakarwa.

 Ya kai bawan Allah… !!!
Da za ka xauka duniya gaba xayanta, tana hannunka,
Da kwatankwacinta, duka an haxa maka,
To me, ze wanzu na duniya, a wurinka, lokacin mutuwarka?

Cikin kowani yini akwai tarin ababen lura,
Kuma cikin yadda ake mutuwa, akwai abin hani, in ka kasance wanda zai hanu

To, kuma har yaushe, zuwa yaushe
Ba za ka hanu daga aikata laifi ba, kuma ba za ka yi taqawa ba,

Har zuwa yaushe za ka cigaba da dogewa cikin ruxu, da gafala
Kuma har yaushe irin wannan barcin,
kuma a wani yinin za ka farka

Haqiqa rayuwa ta tozarta, mummunan tozarci,
Alhalin sa'a xaya daga cikinta za a saye ta, da gwargwadon cikin sama, da qasa,

Mai qarewa, za ka canza da mai wanzuwa, saboda wautarka
Ko ka canji neman fushin Allah da yardarsa, ko shiga wuta da aljanna

A hakan, Shin kai masoyin kansa ne, ko maqiyi?
Domin kana jifan ranka da dukkan musiba

Haqiqa ka sayar da ranka, Vacin ran da zanyi akanka mai araha ne
Alhalin ta kasance da haka, ba na haqiqa ba

            Ya ku musulmai!!!
Lokutan rayuwa suna xauke da abin lura, wanda qaddara ta ke gudana da su, mulki ne da ake tsige shi, da lafiyar da ake xauke ta, da bala'in da ke aukuwa,
kuma kowani mahaluki an yi shi domin qarewa, haka shima mulki na tafiya domin qarewa, kuma babu mai dawwama idan ba mulkin Allah ba; tsarki ya tabbata a gare shi sarki Mai mulki Mai rinjaye, wanda kuma ya kaxaitu da buwaya da wanzuwa. Duk wanda ba shi ba kuma, to mai qarewa ne.

Me ya  samu idanu ga su a bubbuxe, amma basu gani!
Me ya samu qaiqasassun zukata basu yin tunani!!
Me ya samu rayuka su ke mantuwa; basu tunawa!!!

Ko dai talalar da aka yi a gare su, shi ya ke ruxar su?
Ko kuma ayyukansu ne suka musu albishir da samun tsira?
Ko kuma basu da tabbaci ne, a batun qarewar duniya?
Ko ruxuwa ce ta mamaye su, sai rufi ya yi dabaibayi ga zukatansu?

Ya ke Rai; wanda ta ke ganin tana da yalwar lokaci,
Ya wanda ke ganin akwai wata saurar dama,
Ka taqaita buri, saboda lamarin ba a hannunka ya ke ba
Kuma alama, ko tutar mutuwa tana gaba gare ka

Shin ka manta, cewa mu mutane ne?
Wanda qaddara ke lulluve da mu,
Kuma muna cikin wata tafiya,
Wacce muke qarewa a cikin ramukan qabari?

Mutuwa za ta naxe mu,
Sa'annan za a tattara mu
To kuma har yaushe, ba za ka dena savo; ka hanu daga aikata su ba,
Kuma har yaushe jinka ba zai kiyaye maganar mai wa'azi ba
Zuciyarka kuma, ba zata yi taushi, ga maganar mai jan kunne ba

Shin lokacin qanqan-da kai, bai yi ba? Ina kuma sallar dare
Shin a cikin gyangyaxi mu ke, ko zuciyar ce, ta qaiqashe?

Ka farka –Ya kai xan'uwana- kuma ka kiyaye, kuma ina horonka akan barcin gafala
Shin za ka yi barci –Ya ruxaxxe- alhalin wuta ana rura ta
Kuma zafinta ba a kashe shi, garwashinta kuma baya mutuwa 

Madalla da mutumin da tunatarwa ta amfanar da shi
Sai wa'azi ya faxakar da shi,
sai ya kama aiki haiqan, bai zama cikin gafala ba
Ya kuma zage damtse; bai ruxu ba
Ya yi gaggawa, bai riqa cewa: da-sannu ba
Ya yi taka-tsan-tsan, ya kuma qauracewa abokan banza
Ya mayar da lamari ga Allah, ya tuba

Hasara kuma ta tabbata ga mutumin da son zuciyarsa ya lulluve masa gaskiya,
Shexaninsa kuma ya vatar da shi, ya dulmuyar da shi,
Bai qaru da komai ba face, gafala da qaiqashewar zuciya, da ji-da-kai, da girman-kai
"Ka ce: (Allah ya ce) Ya ku bayina, waxanda suka yi varna akan rayukansu, kada ku xebe tsammani daga rahamar Allah, lallai ne Allah yana gafarta zunubai gaba xaya, kuma lallai shi Mai gafara ne Mai jin-qai" [Zumar: 53].

HUXUBA TA BIYU
Yabo na Allah ne;  wanda ya kai matuqa wajen cika, da qurewarsa.Yabon da ke hukunta yardarSa, kuma ya ke qarin kusantarwa zuwa gare shi,
Ina shaidawa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah; shi kaxai yake bashi da abokin tarayya, shaidawar da mu ke fatan samun afuwar Ubangijinmu da jin-qanSa,
Kuma ina shaidawa lallai annabinmu kuma shugabanmu Muhammadu bawanSa ne, kuma manzonSa; kuma annabinSa zavavvenSa, abin ganawarSa, majivincinSa, abin yardarSa, kuma abin zavinSa.
Allah yayi daxin salati da sallama a gare shi, da iyalansa da sahabbansa, da wanda ya yi aiki da sunnarsa, kuma ya shiryatu da shiriyarsa.
Ya ku musulmai!!!
           Ku bi dokokinAllah da taqawa, saboda taqawar Allah ita ce babbar abin nema, kuma xa'a a gare shi, shine mafi xaukakar nasaba, "Ya ku waxanda su ka yi imani ku bi dokokin Allah, iyaka tsoronsa, kuma kada ku mutu face kuna musulmai" [Ali-imrana: 102].

Ya ku Musulmai!!
Ya waxanda ku ke tsoron abu mai guba,
Ya waxanda ku ke guduwa daga zafin rana,
Ya wanda ku ke bayyanar da raki, akan tsananin zafi; na lokacin bazara,
Ya waxanda ku ke maganin cutarwar zafi, da dangogin tufafin auduga, da kittani da riguna,
Kuma ku ke yin garkuwa daga tartsatsin rana da gidajen cikin qasa, da waxanda su ke maganin zafi, da bishiyoyi da gidaddaji, da runfuna da lemomi, da kuma (uwa-uba) balaguro zuwa garurruka masu sanyi,
Ku nemi kariya daga wutar jahannama, da barin aikata savo, saboda wuta, ita tafi dacewan ku gudu daga gare ta, da garwashinta da dafin gubanta,

Kana gudun zafin rana, kuma kana neman kariyarsa,
To me yasa ba za ka gudu daga aukawa wutar jannama ba?

Rayuwarka ta hanyar kariya, ka qarar da ita, kana mai tsoron abu mai sanyi ko zafi
Sai dai abin da ya fi dacewa a gare ka, shi ne, ka kiyaye, yin savo, domin kada ka auka cikin wuta,


            Lallai, ku -a yau- kuna cikin wani zamanin fitintinu ratata, da sharrace-sharracen da su ke a jejjere, fitintinu irin na shubuhohi, da sha'awowi, waxanda sashensu ke sassauta sashe, qurar fitinar ta taso, aukuwarta kuma ta sanya zogi, cikin rayuwa marashin tabbas, wanda ta ke xaukar duk mutumin da ya miqa mata wuya, zuwa koma-baya, cikin aqidarsa da xabi'unsa, ta mayar da shi kuran baya cikin tunaninsa da halayensa,

            Sai ku farkar da zukata, daga makwancin gafalarsu, kuma ku karkatar da rayuka daga magangarar sha'awarsu, kuna masu fakewa a qarqashin inuwar littafin Allah, da kuma Sunnah,
            Kuma, ku sani lallai ku, kuna cikin kwanakin jinkirtawa, wanda kuma a bayansu sai zuwan ajali, cikin gaggawa,
            Kuma duk wanda yau xinsa bai amfane shi ba, to nesansa shi ya fi wahala a gare shi, kuma abinda ya vuya masa zai fi gazawa a cikinsa,
            Kuma lallai babu barcin da ya fi gafala nauyi,
kuma babu bautar da ta fi mallake mutum fiye da sha'awarsa,
kuma babu musibar da ta fi mutuwar zuciya,
kuma babu mai gargaxin da ya fi furfura (ko tsufa),
babu makomar da ta fi muni fiye da wuta,
saboda wuta "Ba komai ba ce, face tunatarwa ga mutane * A aha, (Allah ya ce:) ina rantsuwa da wata, da dare a lokacin da ke juyar da baya * da safiya a lokacin da ta waye * lallai (wutar) xayan manyan musifu ce * mai gargaxi ce ga mutane * Wanda ya so daga cikinku ya gabata, ko ya jinkirta" [Mudassir: 31-37].

            Sai ku yi salati da sallama ga Ahmad Mai shiryarwa, Mai ceton mutane gabaxaya; 
saboda idan Mutum ya yi salati a gare shi guda xaya, sai Allah ta'alah ya yi masa guda goma,
Ya Allah ka yi salati da sallama ga bawanka kuma manzonka Muhammadu,
Kuma ya Allah ka yarda da dukkan iyalan Annabi da sahabbai,
Ka haxa da mu, Ya Mai karimci, Ya Mai yawan baiwa,

Ya Allah ka xaukaka musulunci da musulmai,
Kuma ka qasqantar da shirka da mushirkai,
Kuma ka halaka maqiya wannan addinin,
Ka sanya wannan qasa ta zama cikin aminci da zaman lafiya da sauran qasashen musulmai.

Ya Allah ka datar da shugabanmu kuma jagoranmu izuwa ga abinda ka ke so, kuma ka yarda,
Ka kama qeyarsa izuwa biyayyarka da aikin taqawa

Ya Allah ka datar da xaukacin masu jagorantar lamuran musulmai izuwa ga yin hukunci da shari'arka,
da bin sunnar annabinka Muhammadu (صلى الله عليه وسلم), Ya Ubangijin halittu.

Ya Allah ka zama mai taimakon garin Halab da Shaam,
Ya Allah ka tausaya wa rauninsu,
Ya Allah ka yaqi wanda ya yaqe su,
Ya Allah ka yaqi wanda ya yaqe su,
Ya Allah ka yaqi wanda ya yaqe su,
Ya Allah ka saukar da azaba da qasqanci da fushinka ga wanda ya rushe gidajensu akansu,
Ya Allah ka kashe su da makaminsu,
ka qona su da wutar da su ka fura,
Ya Ubangijin halittu.
Ya Allah ka tseratar da waxanda ake ta raunana su daga cikin musulmai, a kowani wuri, Ya Ubangijin talikai.
Ya Allah ka kawo aminci a iyakokinmu,
ka kare rundunoninmu,
ka taimake su akan maqiyanka kuma maqiyansu,
Ya Ubangijin halittu.
Ya Allah ka karvi matattunsu cikin shahidai,
ka warkar da wanda aka yi masa rauni daga cikinsu,
Ya Mai amsa addu'a.

Ya Allah ka sanya addu'anmu ya zama karvavve,
Sautinmu kuma abun xagawa,

Ya Mai karimci, Ya Mai girma, Ya Mai jin qai.

2017/08/02

MAHZURATUL IHRAM محظورات الإحرام










ABUBUWAN DA HARAMA KE HANAWA
(محظورات الإحرام)




TANADAR





TARJAMAR
ABUBAKAR HAMZA

           


ABUBUWAN DA HARAMA KE HARAMTAWA

A cikin ibadar hajji ma'anonin tauhidi da miqa-wuya ga Allah Mabuwayi da xaukaka suna fitowa a sarari, wannan kuma shi ne a lokacin da Mahajjaci ke tovuwa daga al'adodinsa da ya saba rayuwa a cikinsu, na sanya tufafin da ya saba, da shafa turare, da makamancin haka daga cikin abin qawa na duniya,
Sai Allah  ya shar'anta wa mahajjaci yin haramar shiga aikin, domin shiga cikin ayyukan hajji, gadan-gadan, kuma domin ya zama alamar miqa-wuya ga umarnin Allah,
Kuma sai ya kasance ihrami yana da abubuwan da aka yi hani kan samar da su, ga wanda ya fara wannan aiki, ko ya shiga cikin wannan xa'a (ta hajji da umrah);

KUMA YANA DAGA CIKINSU;

1-  GUSAR DA GASHIN KAI; ta hanyar askewa, ko tuzgewa, ko waninsu, saboda faxinsa Maxaukakin sarki:
(Kuma kada ku aske gashin-kanku har sai hadaya ta kai mahallinta) [Baqara: 196].
2-  Kuma haqiqa an yi qiyasin gusar da sauran gashin jiki, daga jiki, da yanke faratu.
3-  KUMA YANA DAGA CIKINSU;
Farautar dabbar sarari (tudu), da kuma ci daga gare ta, saboda faxinsa Maxaukakin sarki:
(Ya ku waxanda su ka yi imani kada ku kashe abar farauta alhalin kuna cikin harama) [Ma'ida: 95].
Kuma haqiqa an bada kyautar jakin dawa (jeji) ga Manzon Allah (sallal lahu alaihi wa sallama) sai ya mayar da shi, yana mai cewa:
(Lallai ba mu mayar maka da shi, sai don kasancewarmu a cikin harama) [Bukhariy da Muslim].
4-  KUMA YANA DAGA CIKINSU;
Yin amfani da turare, a jikin tufafi ko a jiki, ko makamancinsu, saboda abinda ya tabbata cewa lallai Annabi (sallal lahu alaihi wa sallama) ya hana mai harama, kan sanya tufafin da turaren za'afaran ko waras su ka tava su.
5-  KUMA YANA DAGA CIKINSU;
YIN JIMA'I, Wannan kuma shi ne ya fi tsanani daga cikinsu, kuma shi ya fi girman haramci, a haqqin mai harama.
6-  Kuma haqiqa, an riskar da ababen da su ke rigayar jima'i, na sumbanta (ko runguma), ko waninsu, kuma haqiqa an tambayi A'ishatu (R.A) kan abinda ke halatta ga mahajjaci daga matarsa, sai ta ce:
(Komai ya haramta a gare shi, in banda magana).
7-  KUMA YANA DAGA CIKINSU;
DAURA AURE GA MAI HARAMA, KO GA WANINSA, saboda faxin Manzon Allah (sallal lahu alaihi wa sallama): (Mai harama, ba zai yi aure ba, kuma ba zai aurar ba).

            Kuma an haramta, wa mai harama IDAN YA KASANCE NAMIJI, abubuwan da su ke tafe:
Sanya xainkakken tufafi, kamar riga da wando, ko kuma lulleve kai da abinda ke tava kan, kamar tagiya da rawani, ko riga mai hula da makamancinta, saboda Annabi (sallal lahu alaihi wa sallama) an tambaye shi akan abinda Mai harama zai sanya na tufafi, Sai ya ce: (Ba zai sanya riguna ba, da kuma rawwuna, da wanduna, haka riguna masu hula, da huffofi) [Bukhariy da Muslim].

            Kuma haramun ne ga MACE mai harama, Ta sanya niqabi, da safar hannu biyu, saboda faxin Manzon Allah (sallal lahu alaihi wa sallama): (Mace mai haram aba za ta sanya niqabi ba, kuma ba za ta sanya safar hannu ba) [Bukhariy da Muslim].

            Kuma an halatta wa mace, xinkakkun tufa, waxanda ba wannan ba, kamar riga, da wando, da huffi biyu, da safunan qafofi.
            Kamar yadda aka halatta mata, sake mayafin rufe fiskarta, daga saman kanta, kuma idan ya tava fatar fiskarta ba zai cutar da ita ba.

            Duk kuma wanda ya auka cikin abinda aka yi hani na mahzuraat, alhalin yana cikin harama, to wajibi ne, ya yi ta tuba zuwa ga Allah, kuma wajibi ne akansa ya yi fid-ya, sai dai kawai jima'i, saboda shi kam hajjin yana vaci da shi, kuma dole ne akansa ya cika hajjin nasa, a vace, sa'annan ya raman wannan hajjin a shekara mai zuwa.

BALAGURO ZUWA HAJJI رحلة ملبي










BULAGURO ZUWA HAJJI
(رحلة ملبي)




TANADAR
(زاد)




TARJAMAR
ABUBAKAR HAMZA

           



Allah ya umarci annabi Ibrahima (alaihis salam) da ya xaga ginin masallaci mai alfarma, sa'annan ya kira mutane zuwa ga hajji, sai wannan wurin ya kasance mai albarka, kuma shiriya ga talikai, kuma zuwa gare shi, rayukansu su ke shauqi, kuma zukatansu su ke karkata.
            Kuma a shekara ta tara (9) ta hijira ayar da ba a soke hukuncinta ba, ta sauka ga Annabi (sallal lahu alaihi wa sallama), wanda ta ke wajabta wa mutane hajjin xakin Allah, ga wanda ya samu hanyar zuwa gare shi, domin hajjin ya kasance farilla daga farillan musulunci, da rukuni daga cikin rukunnan musulunci, (Kuma Allah ya wajabta wa mutane, hajjin wannan xakin, ga wanda ya samuhanyar tafiya gare shi, kuma duk wanda ya kafirce to lallai Allah mawadaci ne ga halittu) [Ali-imraana: 97].

            Don haka,
            Ya zama wajibi ga musulmi, ya yi gaggawan sauke farillar hajji, duk lokacin da ya kasance yana da iko, saboda bai san mai zai kasance tare da shi ba, idan ya jinkirta shi, saboda ya zo cikin hadisi daga Annabi (sallal lahu alaihi wa sallama) lallai shi ya ce: (ku yi gaggawan yin hajji –yana nufin na farilla- saboda xayanku be san abinda ka-iya bijiro masa ba) [Ahmad ya ruwaito shi, 1/314, kuma Albaniy y ace hadisi ne hasan a cikin littafin Irwa'ul galil, 990].

            Kuma wajibi ne ga wanda ya yi azamar aiwatar da wannan farillar mai girma
1-              SHIRI A GARE TA, ta hanyar gangariyar tuba
2-              DA IKHLASIN niyya ga Allah shi kaxai, sai ya nemi ganin fiskar Allah, da hajjinsa, da kuma gidan lahira.
3-              Sai kuma YA YI QOQARIN SAUKE HAQQOQI, DA BASUKA, DA KAYAN MUTANE DA SU KE HANNUNSA.
4-              Sai kuma ya yi WASIYYA GA IYALANSA DA BIN DOKOKIN ALLAH da taqawa.
5-              Sai kuma ya rubuta wasiyyarsa, idan akwai abinda zai yi wasiyyar da shi, na haqqoqi da wasunsu.
6-              Ya kuma TANADI GUZURI daga dukiya ta halal.
7-              Ya kuma nemi abokan tafiya nagari.
8-              Ya kuma KOYI FIQIHUN HAJJI da SIFAR HAJJI.
9-              YANA MAI YIN GUZURI DA LITTAFAN MA'ABUTA ILIMI da suke Magana akan haka.

Manzon Allah (sallal lahu alaihi wa sallama) ya ce:
(UMRAH ZUWA UMRAH SUNA KANKARE ABINDA YA AUKU TSAKANINSU, SHI KUMA HAJJI GANGARIYA BASHI DA WANI SAKAMAKO FACE ALJANNAH) [Bukhariy da Muslim].


TSAWATARWA DAGA SHAN TABAR SIGARI (التحذير من شرب الدخان)

TSAWATARWA DAGA SHAN TABAR SIGARI (التحذير من شرب الدخان) Na Shehun Malami Abdul’aziz dan Abdullahi bn Baaz Allah ya yi masa rahama...