2015/06/27

TAMBAYOYI HUDU A QABARI








TAMBAYOYIN NAN GUDA HUXU
(الأسئلة الأربعة)




TANADAR
MUHAMMADU XAN AHMAD XAN MUHAMMADU AL-AMMARIY







FASSARAR
ABUBAKAR HAMZA


Yabo da godiya sun tabbata ga Allah; wanda ya ilmantar da halittunsa alqalami, ya sanar da mutum abinda bai sani ba. Godiya tana qara tabbata ga Allah wanda ya halicci mutum, kuma ya sanar da shi bayani.
Salati da sallama su qara tabbata ga wanda baya magana da son zuciya, face anyi masa wahayi, Bayan haka:
Babu wani daga cikinmu da zai mutu, sannan a bunne shi a cikin qabarinsa, face an dawo masa da ransa a cikin jikinsa bayan bunne shi kai-tsaye, Sai Mala'iku biyu su zo masa a cikin qabarisa, sai su zaunar da shi a cikin qabarinsa, su masa tambayoyi guda huxu:
Tambayar farko: Wanene Ubangijinka.
Tambaya ta biyu: Menene addininka.
Tambaya ta uku: Wanene annabinka.
Tambaya ta huxu: Daga ina ka samo waxannan amsoshin?
An rawaito hadisi daga Albara'u xan Azib (رضي الله عنه) lallai Annabi (صلى الله عليه وسلم)  ya ambaci halin mutum mumini idan aka bunne shi a cikin qabarinsa. Sai yace:
"فَتُعَادُ رُوحُهُ فِي جَسَدِهِ فَيَأْتِيهِ مَلَكَانِ فَيُجْلِسَانِهِ فَيَقُولَانِ لَهُ: مَنْ رَبُّكَ؟ فَيَقُولُ: رَبِّيَ اللَّهُ. فَيَقُولَانِ لَهُ: مَا دِينُكَ؟ فَيَقُولُ: دِينِيَ الْإِسْلَامُ. فَيَقُولَانِ لَهُ: مَا هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي بُعِثَ فِيكُمْ؟ فَيَقُولُ: هُوَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. فَيَقُولَانِ لَهُ: وَمَا عِلْمُك؟ [أي: كيف عرفتَ أن ربَّك الله، وأنّ دينك الإسلام، وأنّ نبيَّك محمد صلى الله عليه وسلم] فَيَقُولُ: قَرَأْتُ كِتَابَ اللَّهِ فَآمَنْتُ بِهِ وَصَدَّقْتُ [أي: وجدتُ الإجابة فيه]".
Ma'ana: "Sai a dawo masa da ransa cikin jikinsa, Sai mala'iku biyu su zo masa, sai su zaunar da shi, sai suce masa: Wanene Ubangijinka? Sai yace: Ubangijina shine Allah. Sai suce masa: menene addininka? Sai yace: addinina shine musulunci. Sai suce masa: Me zaka ce akan wannan mutumin da aka turo muku? Sai yace: Shi manzon Allah ne (صلى الله عليه وسلم). Sai suce masa: Menene madogarar iliminka? (Ma'ana: Ta yaya ka san cewa: Ubangijinka shine Allah, kuma addininka shine musulunci, kuma annabinka shine annabi Muhammadu صلى الله عليه وسلم ), Sai yace:  Na karanta littafin Allah sai nayi imani da shi, na kuma gaskata shi" [Ma'ana: Na samu amsa a cikin littafin Allah].
Wannan hadisin Ahmad([1]) da Abu-dawud([2]) ne suka rawaito shi da isnadi "sahih ligairihi".

Kuma lallai duk wanda ya karanta littafin Allah ya san cewa lallai Ubangijinsa shine Allah, saboda Allah ta'alah yana cewa:
{إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ} [الأعراف: 54].
Ma'ana: "Kuma lallai Ubangijinku shine: Allah" [A'araf: 54].
Haka duk wanda ya karanta littafin Allah ya san cewa lallai addininsa shine musulunci, Allah ta'alah yana cewa:
{إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ} [آل عمران: 19].
Ma'ana: "Lallai addini a wajen Allah shine musulunci" [Aali-imraan: 19].
            Kuma duk wanda ya karanta littafin Allah ya san cewa lallai Muhammadu xan Abdullahi shine manzon Allah (صلى الله عليه وسلم). Allah ta'alah yana cewa:
{مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ} [الفتح: 29].
Ma'ana: "Muhammadu manzon Allah ne" [Al-fat-hi: 29].

Idan har mumini ya amsa waxannan tambayoyin guda huxu to sai Allah ya yi umurnin cewa a sanar da shi sakamakon cewa ya ci nasara, Sannan sai ya yi umurnin cewa a bashi kyautuka guda shida tun daga qabarinsa.
Kyautar farko: Shumfuxi daga aljannah.
Kyauta ta biyu: Tufatarwa daga aljannah.
Kyauta ta uku: A buxe masa qofa daga qabarinsa har zuwa aljannah, wacce ta wannan qofar qamshin aljannah da daxinta zasu riqa zuwa masa, kuma ta wannan qofar ce zai ga iyalansa, da duk abinda ya ke da su a cikin gidan aljannah.
Kyauta ta huxu: Za a yi masa bushara da shiga aljannah, alhalin yana cikin qabarinsa.
Kyauta ta biyar: Za a yalwata masa qabarinsa iya ganinsa.
Kyauta ta shida: Za a haskaka masa qabarinsa.
 فَيَقُولَانِ لَهُ: وَمَا عِلْمُك؟  فَيَقُولُ: قَرَأْتُ كِتَابَ اللَّهِ فَآمَنْتُ بِهِ وَصَدَّقْتُ. فَيُنَادِي مُنَادٍ فِي السَّمَاءِ أَنْ صَدَقَ عَبْدِي فَأَفْرِشُوهُ مِنْ الْجَنَّةِ، قلت: هذه الجائزة الأولى.
وَأَلْبِسُوهُ مِنْ الْجَنَّةِ، قلت: هذه الجائزة الثانية.
وَافْتَحُوا لَهُ بَابًا إِلَى الْجَنَّةِ؛ قَالَ: فَيَأْتِيهِ مِنْ رَوْحِهَا وَطِيبِهَا، قلت: هذه الجائزة الثالثة.
وَيُفْسَحُ لَهُ فِي قَبْرِهِ مَدَّ بَصَرِهِ، قلت: هذه الجائزة الرابعة.
وللترمذي([3]): عن أبي هريرة رضي الله عنه: ثُمَّ يُنَوَّرُ لَهُ فِيهِ، قلت: هذه الجائزة الخامسة.
قَالَ: وَيَأْتِيهِ رَجُلٌ حَسَنُ الْوَجْهِ حَسَنُ الثِّيَابِ طَيِّبُ الرِّيحِ فَيَقُولُ: أَبْشِرْ بِالَّذِي يَسُرُّكَ؛ هَذَا يَوْمُكَ الَّذِي كُنْتَ تُوعَدُ، قلت: هذه الجائزة السادسة.
فَيَقُولُ لَهُ: مَنْ أَنْتَ؟ فَوَجْهُكَ الْوَجْهُ يَجِيءُ بِالْخَيْرِ، فَيَقُولُ: أَنَا عَمَلُكَ الصَّالِحُ، فَيَقُولُ: رَبِّ أَقِمْ السَّاعَةَ؛ حَتَّى أَرْجِعَ إِلَى أَهْلِي وَمَالِي".
Ma'ana: "Sai suce masa: Menene madogarar iliminka? Sai yace:  Na karanta littafin Allah sai nayi imani da shi, na kuma gaskata shi. Sai mai kira a cikin sama yayi kira cewa: Lallai bawana yayi gaskiya. Kuyi masa shumfuxi daga gidan aljannah, Nace: Wannan itace kyautar farko.
Kuma ku tufatar da shi daga gidan aljannah, Nace: Wannan itace kyauta ta biyu.
Ku buxe masa wata qofa zuwa gida aljannah, Yace: Sai qamshinta da daxinta ya riqa zuwa masa, Nace: Wannan itace kyauta ta uku.
Sai kuma a yalwata masa a cikin qabarinsa iyakar ganinsa, Nace: Wannan itace kyauta ta huxu.

A wajen At-tirmiziy kuma, daga Abu-hurarairah (رضي الله عنه): Sa'annan sai a haskaka masa qabarinsa, Nace: Wannan itace kyauta ta biyar.
Yace: Sai wani mutum mai kyan fiska, da kyakkyawar tufa, da daddaxan qamshi ya zo, sai yace masa: Ina maka albishir da abinda zai faranta maka rai, Wannan shine yininka da aka kasance ake alkawarta maka, Nace: Wannan itace kyauta ta shida.
To daga nan, Sai yace masa: Wanene kai; Fiskarka itace fiskar da take zuwa da alheri? Sai yace: NINE AIKINKA NA KWARAI.
Sai yace: Ya Ubangijina! Ka tashi qiyamah; don na koma cikin iyalaina da dukiyata" .
Ahmad ya rawaito shi([4]), da Abu-dawud([5]), da isnadi "sahih ligairihi".
Hadisi ya zo daga Anas xan Malik (رضي الله عنه) lallai Manzon Allah (صلى الله عليه وسلم) yace:
"إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ وَتَوَلَّى عَنْهُ أَصْحَابُهُ وَإِنَّهُ لَيَسْمَعُ قَرْعَ نِعَالِهِمْ أَتَاهُ مَلَكَانِ فَيُقْعِدَانِهِ فَيَقُولاَنِ: مَا كُنْتَ تَقُولُ فِي الرَّجُلِ لِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم؟ فَأَمَّا الْمُؤْمِنُ فَيَقُولُ: أَشْهَدُ أَنَّهُ عَبْدُ اللهِ وَرَسُولُهُ. فَيُقَالُ لَهُ: انْظُرْ إِلَى مَقْعَدِكَ مِنَ النَّارِ قَدْ أَبْدَلَكَ اللَّهُ بِهِ مَقْعَدًا مِنَ الْجَنَّةِ، فَيَرَاهُمَا جَمِيعًا"([6]).
Ma'ana: "Lallai bawa idan aka sanya shi a cikin qabarinsa, kuma waxanda suka kawo shi suka juya suka bar shi, alhalin yana jin qarar takalmansu, Sai Mala'iku guda biyu su zo masa, su zaunar da shi, sai su ce: Me kake cewa dangane da wannan mutumin; Muhammadu (صلى الله عليه وسلم)? Shi mumini sai ya ce: Na shaida shi bawan Allah ne kuma manzonSa ne, Sai ace masa: Ka yi dubi zuwa ga mazauninka a cikin wuta, Allah ya canza maka da shi da wani mazaunin a gidan aljannah, Sai ya gansu gabaxaya", Bukhariy ya rawaito shi.

            Idan kuma bawa bai amsa tambayoyin nan guda huxu ba to sai Allah ya yi umurnin a sanar da shi sakamakon faxuwarsa, Sannan ya yi umurnin a yi masa abubuwa guda huxu, Me ya sanar da kai waxannan abubuwan guda huxu?
            Na farko: Tufatarwa daga wuta.
            Na biyu: A buxe masa qofa daga qabarinsa, zuwa gidan wuta, Sai zafin wuta da tiririnta ya riqa zuwa masa.
            Na uku: A sanya qabarinsa ya matse shi.
            Na huxu: Sannan a yi masa albishir da shiga wuta alhalin yana cikin qabarinsa.
An rawaito hadisi daga Albara'u xan Azib (رضي الله عنه) lallai Annabi (صلى الله عليه وسلم)  ya ambaci halin mutum kafiri idan aka bunne shi a cikin qabarinsa. Sai yace:
"فَتُعَادُ رُوحُهُ فِي جَسَدِهِ فَيَأْتِيهِ مَلَكَانِ فَيُجْلِسَانِهِ فَيَقُولَانِ لَهُ: مَنْ رَبُّكَ؟ فَيَقُولُ: هَاهْ هَاهْ لاَ أَدْرِي، فَيَقُولاَنِ لَهُ: مَا دِينُكَ؟ فَيَقُولُ: هَاهْ هَاهْ لاَ أَدْرِي، فَيَقُولاَنِ لَهُ: مَا هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي بُعِثَ فِيكُمْ؟ فَيَقُولُ: هَاهْ هَاهْ لاَ أَدْرِي، فَيُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ أَنْ كَذَبَ، فَافْرِشُوا لَهُ مِنَ النَّارِ، وَافْتَحُوا لَهُ بَابًا إِلَى النَّارِ، فَيَأْتِيهِ مِنْ حَرِّهَا وَسَمُومِهَا، وَيُضَيَّقُ عَلَيْهِ قَبْرُهُ حَتَّى تَخْتَلِفَ فِيهِ أَضْلاَعُهُ، وَيَأْتِيهِ رَجُلٌ قَبِيحُ الْوَجْهِ، قَبِيحُ الثِّيَابِ، مُنْتِنُ الرِّيحِ، فَيَقُولُ: أَبْشِرْ بِالَّذِي يَسُوءُكَ".
Ma'ana: "Sai a dawo masa da ransa cikin jikinsa, Sai mala'iku biyu su zo masa, sai su zaunar da shi, sai suce masa: Wanene Ubangijinka? Sai yace: Hah, Hah, Ban sani ba. Sai suce masa: menene addininka? Sai yace: Hah, Hah, Ban sani ba. Sai suce masa: Me zaka ce akan wannan mutumin da aka turo muku? Sai yace: Hah, Hah, Ban sani ba. Daga nan sai mai kira daga sama ya yi kira, cewa: Yayi qarya, Ku masa shumfuxi daga wuta, kuma ku buxe masa qofa zuwa gidan wuta, Sai zafinta da tiririnta ya riqa zuwa masa, Sai kuma a quntace masa qabarinsa akansa, har sai qasussuwansa na qirji sun shige wa junansu. Daga nan sai wani mutum mai mummuniyar fiska, da mummunan tufafi, da xoyi ya zo masa sai ya ce: Ina maka albishir da abinda zai baqanta maka rai".
Ahmad ya rawaito shi([7]), da Abu-dawud([8]), da isnadi "sahih ligairihi".
Hadisi ya zo daga Anas xan Malik (رضي الله عنه) lallai Manzon Allah (صلى الله عليه وسلم) yace:
"إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ وَتَوَلَّى عَنْهُ أَصْحَابُهُ وَإِنَّهُ لَيَسْمَعُ قَرْعَ نِعَالِهِمْ أَتَاهُ مَلَكَانِ فَيُقْعِدَانِهِ فَيَقُولاَنِ: مَا كُنْتَ تَقُولُ فِي الرَّجُلِ لِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم؟ فَأَمَّا الْمُنَافِقُ وَالْكَافِرُ فَيُقَالُ لَهُ: مَا كُنْتَ تَقُولُ فِي هَذَا الرَّجُلِ؟ فَيَقُولُ: لاَ أَدْرِي كُنْتُ أَقُولُ مَا يَقُولُ النَّاسُ، فَيُقَالُ: لاَ دَرَيْتَ، وَلاَ تَلَيْتَ، وَيُضْرَبُ بِمَطَارِقَ مِنْ حَدِيدٍ ضَرْبَةً؛ فَيَصِيحُ صَيْحَةً يَسْمَعُهَا مَنْ يَلِيهِ غَيْرَ الثَّقَلَيْن"([9]).
Ma'ana: "Lallai bawa idan aka sanya shi a cikin qabarinsa, kuma waxanda suka kawo shi suka juya suka bar shi, alhalin yana jin qarar takalmansu, Sai Mala'iku guda biyu su zo masa, su zaunar da shi, sai su ce: Me kake cewa dangane da wannan mutumin; Muhammadu (صلى الله عليه وسلم)? Amma shi kuma munafiki da kafiri sai ace musu: Me za ku ce akan wannan mutumin? Sai yace: Ban sani ba, na kasance ina faxan abinda mutane ne kawai suke faxa, Sai ace: Baka sani ba, kuma baka karanta ba, Sai a doke shi da gudumomin qarfe mummunan duka, sai ya yi wani irin ihun da duk abinda ke kusa da shi zai ji, in banda mutum da aljani", Bukhariy ya rawaito shi.

Ya kai bawan Allah,            Ya ke baiwar Allah!
Lallai duk mutumin da ya xauki ilimin sanin Allah, da addininsa, da annabinsa daga littafin Allah da kuma sunnar Manzon Allah  (صلى الله عليه وسلم ) to zai iya amsa waxannan tambayoyin, Hadisi ya zo daga Albara'u xan Azib (رضي الله عنه) lallai Annabi (صلى الله عليه وسلم) yace:
"فَيَقُولَانِ لَهُ: وَمَا عِلْمُك؟  فَيَقُولُ: قَرَأْتُ كِتَابَ اللَّهِ فَآمَنْتُ بِهِ وَصَدَّقْتُ. فَيُنَادِي مُنَادٍ فِي السَّمَاءِ أَنْ صَدَقَ عَبْدِي".
Ma'ana: "Sai suce masa: Menene madogarar iliminka? Sai yace:  Na karanta littafin Allah sai nayi imani da shi, na kuma gaskata shi. Sai mai kira a cikin sama yayi kira cewa: Lallai bawana yayi gaskiya" Ahmad ya rawaito shi([10]), da Abu-dawud([11]), da isnadi "sahih ligairihi".  
Kuma Allah ta'alah yace:
{فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى} [سورة: طه، آية رقم: 123].
Ma'ana: "Duk wanda ya bi shiriyata to lallai ba zai vata ba kuma ba zai tave ba", [Xaha: 123].
An rawaito hadisi daga Jabir (رضي الله عنه) yace: Naji Manzon Allah (صلى الله عليه وسلم) yana cewa:
"وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنِ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ، كِتَابُ اللهِ"([12]).
Ma'ana: "Kuma na bari a cikinku abinda ba za ku tava vata idan kuka yi riqo da shi ba: Littafin Allah", Muslim ya rawaito shi.

            Wanda kuma ya xauki ilimin sanin Allah, da addininSa, da AnnabinSa ba daga littafin alqur'ani da sunnah, to lallai ba zai amsa tambayoyin nan ba;
Wanda ya xauki ilimin sanin Allah, da addininSa, da AnnabinSa daga zantukan mutane to sai su vatar da shi daga amsa tambayoyin da suka gabata, Hadisi ya zo daga Anas xan Malik (رضي الله عنه) lallai Manzon Allah (صلى الله عليه وسلم) yace:
"فَأَمَّا الْمُنَافِقُ وَالْكَافِرُ فَيُقَالُ لَهُ: مَا كُنْتَ تَقُولُ فِي هَذَا الرَّجُلِ؟ فَيَقُولُ: لاَ أَدْرِي كُنْتُ أَقُولُ مَا يَقُولُ النَّاسُ، فَيُقَالُ: لاَ دَرَيْتَ، وَلاَ تَلَيْتَ، وَيُضْرَبُ بِمَطَارِقَ مِنْ حَدِيدٍ ضَرْبَةً؛ فَيَصِيحُ صَيْحَةً يَسْمَعُهَا مَنْ يَلِيهِ غَيْرَ الثَّقَلَيْن"([13]).
Ma'ana: "Amma shi kuma munafiki da kafiri sai ace musu: Me za ku ce akan wannan mutumin? Sai yace: Ban sani ba, na kasance ina faxan abinda mutane ne kawai suke faxa, Sai ace: Baka sani ba, kuma baka karanta ba, Sai a doke shi da gudumomin qarfe mummunan duka, sai ya yi wani irin ihun da duk abinda ke kusa da shi zai ji, in banda mutum da aljani", Bukhariy ya rawaito shi.
            Wanda ya xauki ilimin sanin Allah, da addininSa, da AnnabinSa daga Shaidani to sai  ya vatar da shi; ya kasa amsa tambayoyin da suka gabata; Allah ta'alah yana cewa:
{وَيَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطانٍ مَرِيدٍ * كُتِبَ عَلَيْهِ أَنَّهُ مَنْ تَوَلاَّهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ وَيَهْدِيهِ إِلى عَذابِ السَّعِيرِ} [الحج: 3-4].
Ma'ana: "Kuma yake bin dukkan shexani mai taurin kai * An hukunta masa cewa duk wanda ya jibince shi to lallai zai vatar da shi, kuma zai shiryar da shi zuwa ga azabar wuta mai huruwa" [Alhajji: 4].
Kuma duk wanda ya xauki ilimin sanin Allah, da addininSa, da AnnabinSa daga hankalin da ya ke bin wani abun da littafin Allah da sunnar Manzo ba, to lallai zai vatar da shi; ya kasa amsa tambayoyin da suka gabata; Allah ta'alah yana cewa:
{وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ مُنِيرٍ * ثَانِيَ عِطْفِهِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَنُذِيقُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَذَابَ الْحَرِيقِ} [الحج: 8-9].
Ma'ana: "Akwai daga cikin mutane wanda yake jayayya kan Allah, ba tare da ilimi ba, ko shiriya, ko littafi mai haske ba * yana mai karkatar da wuyansa (don girman kai), saboda ya vatar, daga hanyar Allah, A duniya yana da wulaqanta, kuma zamu xanxana masa a ranar lahira, azabar gobara" [Alhaji: 8-9].
            Kuma duk wanda ya xauki ilimin sanin Allah, da addininSa, da AnnabinSa daga son zuciyarsa, to lallai zai vatar da shi; ya kasa amsa tambayoyin da suka gabata; Allah ta'alah yana cewa:
{وَلا تَتَّبِعِ الْهَوى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ} [ص: 26].
Ma'ana: "Kuma kada ka bi son zuciya, sai ya vatar da kai daga hanyar Allah" [Saad: 26].  Har ila yau Allah ta'alah yana cewa:
{وَإِنَّ كَثِيرًا لَيُضِلُّونَ بِأَهْوَائِهِمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِينَ} [الأنعام: 119].
Ma'ana: "Kuma lallai mutane dayawa suna vatarwa da son zuciyarsu ba tare da ilimi ba, Lallai Ubangijinka shine yafi sanin masu qetare iyaka" [Al'an'am: 119].  
            Kuma duk wanda ya xauki ilimin sanin Allah, da addininSa, da AnnabinSa daga ra'ayoyi, to lallai zai vatar da shi; ya kasa amsa tambayoyin da suka gabata; Allah ta'alah yana cewa:
{إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَما تَهْوَى الْأَنْفُسُ وَلَقَدْ جاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدى} [النجم: 23].
Ma'ana: "Ba komai su ke bi ba face zato, da abubuwan da rayuka suke so. Kuma haqiqa shiriya ta zo musu daga UbangijinSu" [An-najmi: 23]. Kuma Allah ta'alah yana cewa:
وَما يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلاَّ ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا، إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِما يَفْعَلُون} [يونس: 36].
Ma'ana: "Ba komai mafi yawansu suke bi ba face zato, lallai zato baya wadatar da komai daga gaskiya, Lallai Allah masani ne dangane da abinda suke aikatawa" [Yunus: 36]. Kuma hadisi ya zo daga Abdullahi xan Amru (رضي الله عنه) yace: Na ji Annabi (صلى الله عليه وسلم) yana cewa:
"إِنَّ اللَّهَ لاَ يَنْزِعُ الْعِلْمَ بَعْدَ أَنْ أَعْطَاهُمُوهُ انْتِزَاعًا، وَلَكِنْ يَنْتَزِعُهُ مِنْهُمْ مَعَ قَبْضِ الْعُلَمَاءِ بِعِلْمِهِمْ فَيَبْقَى نَاسٌ جُهَّالٌ يُسْتَفْتَوْنَ فَيُفْتُونَ بِرَأْيِهِمْ فَيُضِلُّونَ وَيَضِلُّونَ"([14]).
Ma'ana: "Lallai Allah xauke ilimi bayan ya baku shi xaukewa, Saidai zai cire shi ne daga cikinsu ta hanyar xauke maluma da iliminsu, Sai mutane jahilai su saura; ana riqa neman fatawa a wurinsu, Sais u bada fatawa da ra'ayinsu, sai su vatar, kuma su vata ", Bukhariy ya rawaito shi.
            Kuma duk wanda ya xauki ilimin sanin Allah, da addininSa, da AnnabinSa daga maganganu ko aiyuka ko rayuwar fasiqan maluma, da vatattun masu bauta, to lallai zasu vatar da shi; ya kasa amsa tambayoyin da suka gabata; Allah ta'alah yana cewa:
{يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّ كَثِيرًا مِّنَ الأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ} [التوبة: 34].
Ma'ana: "Ya ku waxanda suka yi imani lallai dayawa daga cikin maluma da masu bauta suna cin dukiyar mutane da varna, kuma suna tunkuxewa daga hanyar Allah", [Taubah: 34].
            Kuma duk wanda ya xauki ilimin sanin Allah, da addininSa, da AnnabinSa daga zallan maganganu ko aiyuka, ko kuma rayuwar salihai daga cikin maluma, ko masu bauta, to sai su vatar da shi; ya kasa amsa tambayoyin da suka gabata;wannan kuma saboda su ba ma'asumai ba ne; Allah ta'alah yana cewa:
{اتَّخَذُوا أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ} [التوبة: 31].
Ma'ana: "Sun riqi malumansu da masu bauta a cikinsu abubuwan bauta koma bayan Allah" [Taubah: 31].
            Kuma duk wanda ya xauki ilimin sanin Allah, da addininSa, da AnnabinSa daga abinda mafi yawan mutane suke a kansa to sai su vatar da shi; ya kasa amsa tambayoyin da suka gabata; Allah ta'alah yana cewa:
{وَإِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلاَّ يَخْرُصُون} [الأنعام: 116].
Ma'ana:  "Kuma idan ka yi xa'a wa mafi yawan waxanda suke bayan qasa, sai su vatar da kai ga barin hanyar Allah, Ba komai suke bi ba face zato, kuma ba komai suke yi ba face qarya" [Al'an'am: 116].
            Kuma duk wanda ya xauki ilimin sanin Allah, da addininSa, da AnnabinSa daga abinda mafi yawan musulmai suke kansa to sai su vatar da shi; ya kasa amsa tambayoyin da suka gabata; Allah ta'alah yana cewa:
{وَمَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَهُمْ مُشْرِكُونَ} [يوسف: 106].
Ma'ana: "Kuma mafi yawansu basa yin imani da Allah, face sun kasance suna yin shirka" [Yusuf: 106].

[Allah ne masani]

Al-madinah, 10/Ramadhan/ 1436h
Daidai da 27/06/2015m




([1]) Ahmad ya rawaito shi (حديث البراء بن عازب).
([2]) Abu-dawud ya rawaito shi a cikin sunan (باب في المسألة في القبر).
([3]) Attirmiziy ya rawaito shi a cikin sunan xinsa (lamba: 1071, juzu'I 3, shafi: 383).
([4]) Ahmad ya rawaito shi (حديث البراء بن عازب).
([5]) Abu-dawud ya rawaito shi a cikin sunan xinsa (باب في المسألة في القبر).
([6]) Bukhariy ya rawaito shi a cikin sahihinsa (باب ما جاء في عذاب القبر).
([7]) Ahmad ya rawaito shi (حديث البراء بن عازب).
([8]) Abu-dawud ya rawaito shi (باب في المسألة في القبر).
([9]) Bukhariy ya rawaito shi a cikin sahihinsa (باب ما جاء في عذاب القبر).
([10]) Ahmad ya rawaito shi (حديث البراء بن عازب).
([11]) Abu-dawud ya rawaito shi (باب في المسألة في القبر).
([12]) Muslim ya rawaito shi a cikin sahihinsa (باب حجة النبي صلى الله عليه وسلم).
([13]) Bukhariy ya rawaito shi a cikin sahihinsa (باب ما جاء في عذاب القبر).
([14]) Bukhariy ya rawaito shi a cikin sahihinsa (باب ما يذكر من ذم الرأي). 

2015/06/25

HUDUBAR MADINA (1)








HUXUBAR JUMA'A DAGA MASALLACIN ANNABI (r)
9/RAMADHAN/1436H




LIMAMI MAI HUXUBA
SHEHI ALIYU XAN ABDURRAHMAN AL-HUZAIFIY







TARJAMAR
ABUBAKAR HAMZA
بسم الله الرحمن الرحيم
Yabo da godiya sun tabbata ga Allah; ma'abocin girma da karramawa,    da mulkin da ba a cimmasa,    da kuma buwayar da bata qasqanta,  
Ina miqa godiyata ga Ubangijina akan manya-manyan ni'imomi,   
Kuma ina shaidawa babu abun bautawa da gaskiya sai Allah shi kaxai yake bashi da abokan tarayya,    mamallaki mai tsarki da kamala,   
Ina shaidawa lallai annabinmu kuma shugabanmu Muhammadu bawansa ne kuma manzonsa,    Fiyayyen waxanda suka yi sallah da azumi,   
Ya Allah ka yi daxin salati da sallama da albarka ga bawanka kuma manzonka annabi Muhammadu,    da iyalansa da sahabbansa masu karamci.
Bayan haka:
Ku ji tsoron Allah a dukkan lokuta,    don ku rabauta da samun yardar Ubangijinku da aljannoni,   
Ya ku musulmai   
Ku kiyaye gafala da rafkana saboda suna halakarwa,    Sannan ku kiyaye jinkirta tuba, saboda munanan burace-burace suna vatarwa.
Kuma lallai Allah da falalarSa ya yi baiwa ga halittunSa na zahiri dana voye,    Amma su bayinSa muminai sai suka yi godiya akansu,    Yayin da su kuma maqiya Allah sai suka butulce masa,   
Allah ta'alah yana cewa:
"Wanda ya yi godiya to lallai ya yi godiya ne ga kansa. Wanda kuma ya butulce, to lallai Allah mawadaci ne abun godiya" [Luqman: 12].
            Kuma duk abubuwan da Allah  ya shar'anta na ibadodi da farilloli,    da duka abubuwan da Ya haramta na haram,    da waxanda ya tsawatar akansu na hani    =Ubangiji  ya yi su ne don karrama halittu masu hankali (mukallafai),     kuma don su zama tsarki da tsarkakewa,     kana su zama tanadar bawa da shirya shi domin ya dawwama a cikin aljannonin ni'ima,   
"tare da annabawa da siddiqai da shahidai da salihai,    Yayi kyau waxannan su zama abokan tafiya    **   Wannan kuma falala ce daga Allah,    Allah shine masani" [Nisa'i: 69-70].
           
Kuma lallai Allah mai tsarki ne,    Baya karvar aiki sai mai tsarki     Allah ta'alah yana cewa:
"Waxanda mala'iku suke xaukar rayukansu suna tsarkaka, suna cewa:     Aminci ya tabbata a gare ku,    ku shiga aljanna saboda abinda kuka kasance kuke aikatawa" [Nahli: 32].
Kuma Allah ta'alah yana cewa:
"Allah baya nufin qunci a gare ku,    Saidai yana nufin ya tsarkake ku,    Ya kuma cika ni'imominsa akanku,    tsammaninku zaku gode" [Ma'idah: 6].
Kuma Allah ta'alah yana cewa:
"Kuma wanda ya nemi tsarkaka to lallai yana tsarkaka ne wa kansa"[Faxir: 18].
            Kuma Allah mabuwayi da xaukaka a cikin "hadisi qudusiy" yana cewa:
"Ya ku bayina!   Lallai waxannan aiyukanku ne nake qididdige muku su, sa'annan sai in cike muku sakayyarsu,   Duk wanda ya samu alheri to sai yayi godiya wa Allah,    Wanda kuma ya samu wanin haka to kada ya zargi kowa sai kansa" [Muslim ne ya rawaito shi, daga hadisin Abu-zarrin t].

            Su muminai aiyukansu sun zama tsarkaka Sai halayyansu da makomansu suka kyautata,     Allah ta'alah yana cewa:
"Wannan gidan lahira ne wanda muke sanya ta ga waxanda basa nufin girman kai a bayan qasa,     basa nufin varna,    kyakkyawar makoma tana tabbata ga masu taqawa" [Qasas: 83].

            Shi kuma kaxaita Allah ta'alah da tauhidi tatacce   shi ke tsarkake bawa, da aiyuka,     Kuma ya sanya aiyuka su inganta,   ya ninnika su,     ya tsarkake su.
            Kuma dukkan aiyuka ingantattu, karvavvu   suna bayan tauhidi ne    ( wato: kaxaita Allah ne a cikin bauta).
            Kuma duk wanda ya zalunci kansa ta hanyar yin shirka wa Allah a cikin bauta,    ko ta hanyar bidi'oi da suke karo da addinin Allah,    ko munafurcin voye; wanda ma'abocinsa ke qin hukunce-hukncen alqur'ani da sunnah     = to lallai waxannan mutanen aiki mai kyau ba zai amfanar da su ba,     kuma baza su shiga aljannah ba,    Saidai in sun tuba zuwa ga UbangijinSu maxaukaki,     Allah ta'alah yana cewa:
"Lallai waxanda suka qaryata ayoyinmu, kana suka yi musu girman kai,     Baza a bubbuxe musu qofofin sama ba,     kuma ba za su shiga aljannah ba,     har sai raqumi ya shiga ta kafar allura,   Kuma da irin haka muke sakayya ga masu miyagun laifuka"[A'araf: 40].
Allah ya sake cewa dangane da munafiqai:
"Ku kawar da kai ku kyale su; lallai su dauxa ne,    Kuma makomarsu itace jahannama,     sakamakon abinda suka kasance suke aikatawa" [Taubah: 95].
            An rawaito daga Abu-hurairah (t) yace: Manzon Allah (r) yace:
"Annabi Ibrahim (r) zai haxu da babansa a ranar qiyamah, alhalin a fiskar babansa akwai qura-qura na alamar qunci da qasqanci,      Sai yace masa:    Shin ban gaya maka KADA KA SAVA MINI BA!,    Sai ya ce: A yau kam ba zan sava maka ba!      Sai annabi Ibrahimu yace:    Ya Ubangijina, Shin baka min alkawarin cewa ba za ka kunyata ni ba,   Wani qasqancin ne yafi girma fiye da babana ya shiga wuta?     Sai Allah ta'alah yace:    Lallai ni na haramta shiga aljanna ga kafirai,    Sai annabi Ibrahim ya yawaita magana akan babansa wa UbangijinSa,     Daga nan; sai Allah ya shafe babansa ya rikixe ya dawo kura,     Sai ya juyo zuwa ga annabi Ibrahim,     Sai a ce masa:   Shin wannan shine babanka?    Sai yace:    A'a!    Sai ran annabi Ibrahim (u) yayi daxi,    to daga nan sai a kama qafofinsa a wurga shi cikin wuta" [Bukhariy da Muslim suka rawaito shi].
            A kan wannan,    Ceto baya kasancewa sai ga masu tauhidi (musulmai), koda kuwa sashinsu sun aikata manya-manyan laifuka (kaba'irai).

            Su kuma ibadodi an shar'anta su ne don hikimomi masu girma, da manufofi maxaukaka,    Idan har waxannan ibadodin suka samar da hikimomi ko manufofin shar'anta su wa mutum mai hankali baligi (mukallafi) to sai su amfani ma'abocinsu da amfani mai girma.     Idan kuma ibadodin suka wofanta da tabbatar da hikimomin da aka shar'anta su don su to sai su zama hujja ga ma'abocinsu.
            Ibadar azumi an shar'anta ta ne don samar da taqawar Allah     da kyautata wa rai, da kuma kyautatawa halittu.
            Kuma lallai Allah –a cikin wannan wata na azumi mai albarka- ya haxa mana ninkin salloli na farilla,     da nafilfilin da ake yawaita su cikin dare da yini.       
            Da kuma yin zakkah ga wanda ya sanya watan ramadhana lokacin yin zakkar dukiyarsa,     da dangogin ciyarwa a qofofin alheri mabanbanta,    Ya kuma bubbuxe qofofin kyautatawa da yin sadakoki.
            Kuma Allah ya shar'anta yin umrah ga wanda hakan ya sauqaqa a gare shi,     kuma ita umrah ita ce "qaramar hajji".
            Kuma Allah ya kevance wannan watan da saukar da alqur'ani a cikinsa,     Ya kuma buxa qirazan bayi a cikin wannan watan don fahimtar alqur'ani da tunani a cikinsa,     Ya kuma sauqaqe yawaita karatunsa a cikin watan ga harsunan bayi.
            Kamar yadda ya kiyaye wannan al'ummar a cikin ramadhana daga shexanu masu taurin kai;    Basa iya isa zuwa ga abinda suka nufa na varna da fitina da sharri,   irin varnar da suke yi a waninsa.
            Kuma Allah a cikin wannan watan yayi falala ga masu azumi, ta fiskar amsa addu'oinsu,     An rawaito daga Ubadah xan As-samit (t), daga Annabi (r ) yace:
"Watan ramadhan ya zo muku,    watan albarka ne da Allah yake lulluve ku a cikinsa,    Sai ya saukar da rahama,    Ya kuma amsa muku addu'a a cikinsa,   Allah yana yin dubi zuwa ga rigayenku a cikinsa wajen aikata alheri,     Sai ya yi alfahari da ku wa Mala'ikunSa,    Sai ku nuna wa Allah alherin dake cikin kayukanku,    Saboda tavevve shine wanda aka haramta masa samun rahamar Allah a cikinsa", [Axxabaraniy ya rawaito shi, kuma maruwaitan hadisin amintattu ne].
            Kuma Ramadhan wata ne mai yawan albarka a cikin dukkan lokatansa,     Don haka, kada ka rafkana     -ya kai mai azumi-    kan cike dukkan awowin lokatansa da aiyuka kyawawa.
            Duk kuma abinda ya shuxe na lokaci to ba zai tava dawowa ba har abada.
           
Ka kuma yi hisabi wa kanka dangane da dukiyar da Allah mabuwayi da xaukaka ya baka,     sai ka nisantar da ita haramun da shubuha,     saboda abincin haram ya kan hana karvar addu'oi da aiyuka na kwarai.
            Sai ka tsarkake dukiyarka    –ya kai musulmi-     da fitar da zakka,     Saboda duk wanda bai bada zakkar dukiyarsa ba to zata zama azaba a gare shi da sharri,      Shi yana ta wahalar tattalata,     Waninsa kuma sai  ya ji daxinta a bayansa,     An rawaito daga Abu-hurairah (t), daga Manzon Allah (r) yace:
"Babu wani ma'abocin wata taskar dukiyar da baya bada zakkarta face an rikixar masa da ita zuwa ga macijiya, da zata riqa sararsa a muqamuqansa,    tana cewa: Nine dukiyarka, Nine taskarka" [Bukhariy da Muslim suka rawaito shi].
            Kuma lallai ita zakka ibada ce ga Ubangiji maxaukaki,    Haqqi ne kuma na faqirai da baya faxuwa.      Su kuma ciyarwa na wajibi dana mustahabbi ana ninnika ladansu.
            Wace kyauta ce da falala tafi girma fiye da kyautar Allah da falalarsa; Allah shi ya baka dukkan abinda ka mallaka,     Sai kuma ya yarda ka bada wani xan gwargwado a matsayin zakka,     wanda kuma kaxan ne, da zaka fitar da shi daga dukiyarka;      Ma'ana: xaya bisa arba'in xinta 1/40   Misali a cikin miliyan xaya (1, 000000), za a bada zakkar dubu ashirin da biyar (25, 000) ne.      
Duk kuma abinda ya qaru akan miliyan ko ya ragu to za a bada zakkarsa ne gwargwadon lissafinsa,    
Allah ta'alah yana cewa:
"Duk abinda kuka ciyar na wani abu to Allah zai bada mayewansa, Kuma Allah shine mafi alherin masu azurtawa" [Saba'i: 39].
            Kuma da mawadata kowa-da-kowa daga cikinsu zai bada zakkar dukiyarsa to da baza a samu wani faqiri ba.

(Ya ku musulmai)  Damuwarku da yawaita ambaton Allah ta ana so ta kasance mai girma,      don yin zikiri shine aikin da yafi kowanne falala,   Shi kuma karatun alqur'ani a cikin nau'ukan zikiri shine yafi falala,    Kuma lallai Manzon Allah (r) ya kasance ya kan ware Qur'ani da yawaita tilawarsa a cikin watan ramadhana,     Kuma Mala'ika jibrilu a cikin watan azumi ya kasance yana yin darasun alqur'ani tare da annabi,      kamar yadda hakan ya tabbata a cikin "sahihul Bukhariy da Muslim".
            Kuma dangantakar da take tsakanin yawaita karatun alqur'ani a cikin watan azumi abu ne da yake a fili,    ga wanda ya yi tunani akanta;     Saboda kayan ci dana sha abinci ne na jiki,       Yayin da kuma Qur'ani da zikiri su kuma abinci ne na ruhi,      Shi kuma kamewa da yin azumi ya kan qarfafa ikon vangaren ruhi;      Sai musulmi yayi ta hauhawa cikin matakan ibada da falaloli   da yawaita karatun alqur'ani, da yin ambaton Allah.
            Sai ku yi gaggawa   -Allah ya muku rahama-   zuwa ga dukkan alkhairori, a cikin waxannan lokatan,     Kuma kada wani ya raina aikin alkhairi,    koda kaxan ne,    
Allah ta'alah yana cewa:
"Lallai Allah baya yin zalunci daidai da kwayar zarrah,    In kuma ta kasance aiki ne mai kyau sai ya ninninka ta,    Ya kuma bayar daga wajensa lada mai girma" [Nisa'i: 40].
            Kuma kada mutum ya raina savo koda qarami ne,      saboda lallai Allah zai neme shi, kuma yana da littafin da ya kiyaye komai a wajensa,     Kuma sau dayawa mutum ya kan halaka saboda sakacinsa da qananan laifuka,    
Allah ta'alah yana cewa:
"Duk wanda ya aikata daidai da kwayar zarrah na alheri zai gan shi **   Wanda ya aikata daidai da kwayar zarrah na sharri zai gan shi" [Zalzalah: 7-8].
Kuma Allah ta'alah yana cewa:
"Kuma kuyi rige cikin aikata alkhairori,     Zuwa ga Allah ne makomanku gabaxaya,    Sai ya baku labara kan abinda kuka kasance kuke savani a cikinsa" [Baqarah: 148].

            Allah yayi albarka wa Ni da Ku cikin alqur'ani mai girma!


HUXUBA TA BIYU
            Yabo da godiya sun tabbata ga Allah wanda ke karvar tuban bayinSa,     Ya kuma yi afuwa kan munana,      Wanda ya kwararo wa halittunSa daga taskokin kyautarSa abinda ba wanda zai iya qididdige shi sai Allah na alkhairori.     
Ina godiya wa Ubangijina,   Ina tuba zuwa gare Shi,    Ina kuma neman gafararSa,   
Ina shaidawa babu abun bautawa da gaskiya sai Allah shi kaxai yake bashi da abokin tarayya,     Mahaliccin qassai da sammai.
            Kuma ina shaidawa lallai annabinmu kuma shugabanmu Muhammadu bawanSa ne kuma manzonSa ne,      Wanda ya qarfafe shi da hujjoji da mu'ujizozi.
            Ya Allah kayi qarin salati da sallama ga bawanka kuma manzonka Muhammadu,    da iyalansa da sahabbansa waxanda suke rigaye zuwa ga aikata alkhairi.
            Bayan haka!
            Ku ji tsoron Allah ta hanyar aikata nagartattun aiyuka,    da qaurace wa abubuwan da aka haramta.
            Bayin Allah!
            Albishirinku !
            Kan irin abinda aka tanada wa wannan al'ummar na alheri gamamme, da kuma lada mai karamci,      a cikin wannan watan mai girma;
            Saboda;
Duk "Wanda yayi azumin ramadhana da imani an gafarta masa abinda ya gabata daga zunubansa".     
Haka kuma Duk "Wanda ya yi tsayuwar ramadhana –sallar dare- da imani an gafarta masa abinda ya gabata daga zunubansa",     
Sannan kuma Duk "Wanda ya yi tsayuwan daren qaddara da imani to an gafarta masa abinda ya gabata na zunubansa".     Kamar yadda ingantattun hadisai suka nuna haka.
Allahu akbar !         Wa subhanallahi !!
Ka yi mamakin girman wannan ladan,     daga Allah mai mulki, mai karbar tuba,     Allah ta'alah ayana cewa:
"Rai bata san abinda aka voye mata ba na sanyin ido,    sakamakon abinda suka kasance suke aikatawa" [Sajadah: 17].

            Saidai kuma tare da waxannan falalolin da suke faranta rai     Musulmi ransa ya kan vaci saboda abinda yake gani na rarrabuwar kai da savani, da kuma yawan qungiyoyin da suke munana wa musulunci,      suke kuma qoqarin jirkita kyakkyawiyar aqidarsa ingantacciya mai haske,   da caccanza hukunce-hukuncensa.    Saidai kuma  tavewa ne da qasqanci Allah ta'alah ya rubuta ga duk wanda ya ke yaqar addini.
            Sai kayi qoqarin sanin gaskiya     -Ya kai musulmi-  don ka gane su wanene suke kanta;    Sai ka kasance tare da su, Allah ta'alah yana cewa:
"Ya ku waxanda suka yi imani ku ji tsoron Allah,    Kuma ku kasance tare da masu gaskiya" [Taubah: 119].
            Ka kuma san varna da 'yan bidi'a don ka nisance su,    tare da tunkuxe  varnar da kuma bidi'oi.
            Kuma matsayin wannan al'ummar yana nan ne gwargwadon taimakonta ga gaskiya,       da kuma yadda take turbuxe varna..
Ya zo cikin hadisi:
"Wata jama'a daga cikin al'ummata ba zata gushe ba akan gaskiya, suna taimakakkeniya,   har sai lamarin Allah ya zo" [Muslim ya rawaito shi].

            Kuma wajibi ne akan al'umma suyi ta tuba zuwa ga Allah,    da komawa gare shi;    domin ya yaye  musu abinda ya dame su na bala'oi.

            Kuma wajibi ne ga kowani musulmi ya yi addu'a ta musamman ga musulmai gabaxayansu, da kuma jagororinsu,    Ya kuma riqa saka su cikin addu'oinsa lokacin da yake yin addu'oi wa kansa;   Saboda watan azumi yana daga cikin sabbuban xauke bala'i,    da kuma canza shi da alherori da abubuwan farin ciki.

Bayin Allah!
"Lallai Allah da Mala'ikunSa suna yin salati ga wannan annabin…" [Ahzab: 56].

Addu'a ….
……………….
……………….

……………….

TSAWATARWA DAGA SHAN TABAR SIGARI (التحذير من شرب الدخان)

TSAWATARWA DAGA SHAN TABAR SIGARI (التحذير من شرب الدخان) Na Shehun Malami Abdul’aziz dan Abdullahi bn Baaz Allah ya yi masa rahama...